Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena” zostały utworzone na bazie dwóch niemieckich firm. Pierwsza z nich powstała przed wojną, w latach 30. ubiegłego wieku, przy obecnej ulicy Długosza 68. Była to fabryka Carla Regera, produkująca mydło. Od zakończenia II wojny światowej do 21 stycznia 1949 roku obiekt był użytkowany przez Armię Radziecką, która produkowała mydło na własne potrzeby. Następnie fabryka została przejęta przez administrację polską i przyjęła nazwę Wrocławskiej Fabryki Mydła.

Drugi, większy zakład – Państwowa Fabryka Mydła i Gliceryny – znajdował się przy ulicy Otwartej 108–116 (obecnie ulica Krakowska 112). Przed wojną znajdowała się tam prywatna firma „Seinfefabrik Franz Tallman”. 1 grudnia 1945 roku została przejęta w tymczasowy zarząd państwowy jako Państwowa Fabryka Mydła i Gliceryny. Przedsiębiorstwo szybko wróciło do produkcji. W 1946 roku zakład wyprodukował 8 ton mydła, 250 ton proszku do prania i 26 ton sody do prania.

4 listopada 1955 roku zarządzeniem numer 170 Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego połączono przedsiębiorstwa w jeden zakład pod nazwą „Państwowa Fabryka Mydła i Gliceryny”. Po połączeniu zatrudnienie w zakładzie wzrosło do 276 osób.

Sekcja medyczno-sanitarna Wrocławskiej Fabryki Mydła na ćwiczeniach kontrolnych w Jeleniej Górze, 7 czerwca 1966 roku.
Kronika Zakładowego Oddziału Samoobrony z lat 1966–1980. Kolekcja Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

W 1965 roku rozpoczyna się produkcja detergentowego proszku do prania IXI, a rok później poszerzono asortyment o nowe mydła jędrne (szare mydło) oraz nitki do pralek w paście. O 100 osób wzrosło również zatrudnienie w zakładzie.

W drugiej połowie lat 60. podjęto decyzję o modernizacji zakładu przy ulicy Długosza 68, przy wykorzystaniu instalacji chemicznej do produkcji detergentów filmy Ballestra z Milanu. Instalację zakupiono w 1967 roku i oddano do użytku 28 marca 1968 roku. O wydarzeniu tym wspominał Benedykt Szychowiak w relacji, której udzielił Ośrodkowi:

Fragment relacji Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

Schemat instalacji sulfonacji. Kolekcja Benedykta Szychowiaka / Ośrodek Pamięć i Przyszłość

Zgodnie z zarządzeniem Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia 4 grudnia 1969 roku, zakłady włączono do zjednoczenia przemysłu kosmetyków i środków czystości „Pollena”. Wówczas też zakład przyjął swoją najpopularniejszą nazwę: Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”. Przez pracowników i wrocławian potocznie nazywany był „Polleną Wrocław”.

W tym samym roku rozpoczęto w zakładzie produkcję pierwszego w Polsce proszku enzymatycznego „E”, który stał się szybko jednym z najpopularniejszych środków piorących w Polsce.

Fragment relacji Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

Pracownicy Wrocławskiego Zakładu Chemii Gospodarczej „Pollena”, 1970 rok. Fot. Zbigniew Nowak/ Ośrodek Pamięć i Przyszłość

1 lipca 1972 roku do WZChG „Pollena” włączono Wrocławskie Zakłady Chemiczne Przemysłu Terenowego w Ścinawie. Po 5 latach decyzją Ministra Przemysłu Chemicznego zakład ten został przejęty przez Jaworskie Zakłady Chemii Gospodarczej.

W latach 1976–1980 do Zakładów Chemii Gospodarczej „Pollena” należało również Ostrzeszowskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Terenowego.

Prócz kosmetyków, mydeł czy proszków do prania, wrocławska „Pollena” w 1971 roku rozpoczęła produkcję środka pianotwórczego Deteor 1000. Po raz pierwszy został on użyty (jeszcze przed wdrożeniem do produkcji masowej) przy operacji gaszenia pożaru rafinerii Czechowice-Dziedzice 26 czerwca 1971 roku. Była to jedna z największych katastrof pożarowych w historii PRL. W wyniku eksplozji dwóch zbiorników z ropą zginęło 37 osób. Środek gaśniczy wkrótce po katastrofie wdrożono do produkcji masowej i wytwarzano aż do maja 1999 roku.

W 1972 roku rozpoczyna się produkcja proszku „Ekstra”: opartego o własny patent i przeznaczonego na eksport.

W latach 70. zakład rozszerzył swoją produkcję o płyn do mycia naczyń „Batat”, środek do czyszczenia tapet „Samanta” i płyn do prania ręcznego tkanin delikatnych „Maura”. W 1971 roku zatrudnienie ponownie wzrosło do 580 osób.

W 1980 roku zakład zrealizował duże zamówienie proszku „E” na rynek radziecki, związane z letnią olimpiadą w Moskwie.

Fragment relacji Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

W sierpniu 1980 roku zakłady „Pollena” we Wrocławiu włączyły się w akcję strajkową.  Wydarzenia z sierpnia 1980 roku oraz ze stanu wojennego wspomina Benedykt Szychowiak w relacji, której udzielił OPiP:

Fragment relacji Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

Fragment relacji Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

Przedsiębiorstwo starało się również poprawiać warunki socjalno-bytowe oraz wypoczynek swoich pracowników. W Szklarskiej Porębie funkcjonował pracowniczy ośrodek wczasowy. Zakład posiadał stołówkę i wprowadził posiłki regeneracyjne.

Decyzja przyznająca dodatek do wynagrodzenia za uzyskanie przez Benedykta Szychowiaka tytułu Mistrza Dyplomowanego, Wrocław, 30 kwietnia 1981 rok. Kolekcja Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

Mydła Luksja produkowane w zakładach „Polleny” na przełomie XX i XXI wieku. Kolekcja Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

W 1989 roku zakupiono nową włoską linię produkcyjną mydła, firmy Mazzoni – w miejsce, starej i wyeksploatowanej radzieckiej. Rozpoczęto wtedy prace koncepcyjne nad nowym mydłem Luksja, które miało swoją premierę we wrześniu 1989 roku. Produkt okazał się kolejnym sukcesem zakładu.

W 1991 roku zakład sprywatyzowano, a w 1993 roku został zakupiony przez angielską firmę Cussons International. Firma zrestrukturyzowała zakład i przeprowadziła modernizację instalacji chemicznych. Te modyfikacje oraz automatyzacja procesu produkcyjnego doprowadziły do redukcji zatrudnienia. Jednocześnie jednak pojawiły się nowe, konkurencyjne produkty: płyny „E”, Kokosal, Morning Fresh, a także woda i płyny po goleniu z serii „Graphite”.

Laboratorium chemiczne Zakładów Pollena Cussons Wrocław w latach 90.  Fot. Benedykt Szychowiak / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość

Lata 90. były rewolucją: zarówno technologiczną, ze względu na modernizację zakładu, jak i mentalną, która wynikała za zmiany dotychczasowego systemu gospodarczego na kapitalistyczny.

Fragment relacji Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

Fragment relacji Benedykta Szychowiaka / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

Pracownice na linii produkcji proszku „E” w zakładach Pollena Cussons Wrocław, lata 90. Fot. Benedykt Szychowiak / Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”

W 2002 roku zmieniono nazwę firmy na PZ Cussons Polska S.A.

W 2015 roku zakład zamknięto. W 2017 roku działkę przy ulicy Długosza 64–68 przejęła firma Triada Dom, wyburzono wtedy większość zabudowań fabrycznych. Budynki przy ulicy Krakowskiej 112–116 w 2015 roku przejęła firma E&S Industry S.A. Headquarters & Production Plant z zamiarem dalszej produkcji wyrobów kosmetycznych. Obecnie w miejscu dawnej „Polleny” znajdują się zakłady hiszpańskiej firmy Persán, produkującej chemię gospodarczą oraz produkty higieny osobistej. W 2022 roku zakład przeniesie się do nowej fabryki w Rublowicach pod Wrocławiem. Teren dawnej fabryki przejął deweloper.

Wizyta koordynatorów technicznych zakładów Cussons z Kenii w 2010 roku we wrocławskiej „Pollenie”. Czasopismo „PZ Cussons To my!”, Kolekcja Benedykta Szychowiaka / Ośrodek Pamięć i Przyszłość

Starszy Dokumentalista – Jeremiasz Urban ([email protected])

Bibliografia:

1. Benedykt Szychowiak, Historia Działu Sulfonacji – pierwszej w Polsce instalacji detergentowej Sulphurex 500 we Wrocławiu przy ul. Długosza.

2. Benedykt Szychowiak, Przemiany. Historia Wrocławskiej Fabryki. Od „Wrocławskiej Fabryki Mydła „ poprzez WZChG Pollena” do „PZ Cussons Polska S.A”. Wrocław 2013 r.

3. Grzegorz Czekański, Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej Pollena, [dostęp on-line 15.06.2022 r.], http://dolnoslaskosc.pl/wroclawskie-zaklady-chemii-gospodarczej-pollena,1690.html.

4. Kalendarium, Historia PSP – lata 70. [dostęp on-line 15.06.2022 r.], https://prl998.pl/kalendarium70.html.

5. Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena” we Wrocławiu, [dostęp on-line 15.06.2022 r.], https://fotopolska.eu/619,artykul.html.

6. E&S Industry S.A. (dawna Pollena) rozbuduje fabrykę przy ulicy Krakowskiej, [dostęp on-line 15.06.2022 r.], https://investmap.pl/wroclaw-es-industry-sa-dawna-pollena-rozbuduje-fabryke-przy-ulicy-krakowskiej.a126357.

7. Działalność przedsiębiorstwa w okresie: 1945–1984 r., maszynopis, kolekcja B. Szychowiaka.

8. Krótka historia Wrocławskich Zakładów Chemii Gospodarczej „Pollena” we Wrocławiu.


Skip to content